Vdekja e autorit

Një përkufizim i tillë është ai që i afrohet më shumë realitetit të procesit të krijimtarisë.  Vepra del nga tërësia e ndjenjave të një autori, çka e bën atë të lidhur në mënyrë gati intime me autorin.  Për këtë arsye, koncepti i pronësisë mbi veprën nuk përputhet me konceptin e pronësisë që njihet nga Kodi Civil: mund të blihet kopja e një libri ose një pikturë, por nuk mund të “zaptohet” kurrsesi mendja dhe shpirti krijues i autorit të librit ose të pikturës.

Në këtë kuptim, koncepti i origjinalitetit ndihmon në një mënyrë thelbësore në vendosjen në qendër të vëmendjes si mediatike ashtu dhe të tregut, të autorit dhe të procesit të tij krijues.  Me anë të konceptit të origjinalitetit, koncept subjektiv, që lidh botën e autorit me ndjesitë e publikut, autori luan një rol parësor në drejtimin dhe në kuptimin që ai dëshiron t’i japë veprës.  Në saj të këtij koncepti, ai ruan një autonomi të shprehjes së mendimit të lirë, duke mos qenë nën presionin e një censure që mund të vijë në mënyrë të drejtpërdrejtë nga ndonjë autoritet publik ose në mënyrë të tërthortë, nga dëshirat e tregut dhe industrisë artistike, e cila shqetësohet më shumë për fitimet sesa për aspektin artistik të veprës.

Është pikërisht kjo censurë e tërthortë që po tenton të instalohet në radhë të parë në praktikë dhe në radhë të dytë, edhe në ligj.  Nuk është ndonjë zbulim i madh nëse zëmë dhe konstatojmë drejtimin që po merr arti sot: gjithçka në funksion të rritjes së fitimit, deri në atë pikë sa muzika, për të cituar vetëm këtë degë, i bindet disa formave të gatshme brenda të cilave çdo artist i ri duhet të lëvrojë që të ketë mundësinë e lidhjes së një kontrate (pra të gëzojë pëlqimin e industrisë artistike) dhe të pëlqehet nga masat (të cilat, dhe këtu nuk përjashtojmë as veten, asimilojnë muzikën e mirë me muzikën që shitet mirë).  Një zhvillim i tillë e cungon artin dhe e detyron atë të qëndrojë brenda disa kornizave që nuk i binden më krijimit si proces i komunikimit të botës së brendshme të autorit, por si një proces intelektual i detyruar krijimi dhe i diktuar nga faktorë të jashtëm nga vullneti i autorit.  Një zhvillim i tillë e kthen autorin në një marrës urdhrash ose porosish.  

Autori në cilësinë e personit që i bindet urdhrave të të tjerëve ekziston dhe parashikohet dhe në ligjin aktual për të drejtën e autorit: bëhet fjalë për autorin punëmarrës dhe në mënyrë të veçantë për autorin krijues të veprave kompjuterike.  Duke patur parasysh investimin e madh që bëjnë industritë kompjuterike, pranohet në njëfarë mënyre një pronësi gati automatike mbi veprat kompjuterike nga ana e investitorëve duke lënë në hije autorët e vërtetë.  Në këtë rast, mbizotëron statusi i punëmarrësit më shumë sesa ai i autorit.  Këtu do të vihet më shumë theksi te procesi krijues intelektual i autorit: ai nuk shfaq origjinalitet, por shfaq dije të caktuara në një proces krijues intelektual.  Këto raste përjashtimore janë të njohura në legjislacionin e tanishëm.

Mirëpo me ligjin e ri që do të hyjë në fuqi shumë shpejt, termi “origjinalitet” përkufizohet ndryshe.  Harrohet togfjalëshi “shprehje e botës së brendshme të autorit” dhe zëvendësohet me një togfjalësh tjetër i cili është “krijim intelektual i vetë autorit”.  Një ndryshim i tillë semantik nuk është i paqëllimshëm: direktivat evropiane të stimuluara nga shembulli përtej Atlantikut vënë theksin gjithmonë e më shumë në një marrëdhënie të tipit të ri midis autorit dhe investitorit, një marrëdhënie e karakterizuar nga vartësia punëmarrës-punëdhënës që lë mënjanë konceptin e autorit krijues.  Dhe kështu, arti si shumë fusha të tjera, do të vihet nën hyqmin e fitimit, duke vendosur kështu një censurë të tërthortë në procesin krijues të pavarur.

Ndoshta një përfundim i tillë është i nxituar.  Por përse ky ndryshim me ardhjen e Ligjit të ri?  Askush më mirë se vetë autorët nuk mund ta shprehin më mirë procesin e tyre krijues.  Dhe këtu duam të citojmë piktorin ekspresionist amerikan Jackson Pollock, i cili i pyetur mbi procesin e tij krijues u përgjigj duke thënë se “kur pikturoj, nuk e kuptoj mirë se ç’jam duke bërë.  Vetëm pas një periudhe “njohjeje” (me pikturën), e kuptoj se çfarë kam qënë duke bërë”.  Një përkufizim i tillë nuk ka të bëjë aspak me procesin e krijimit intelektual të autorit, përkundrazi, autori ka shprehur në shpërthim e sipër ndjesitë e tij të momentit.  Por kjo mënyrë krijimi nuk e bën atë pikturë të qëndrojë jashtë përkufizimit ligjor të veprës.  Veprat e tij, sikundër të gjitha veprat letrare dhe artistike hyjnë automatikisht në përkufizimin e veprës artistike dhe zënë një vend të veçantë për sa i përket mbrojtjes që u siguron ligji.  Përkufizimi i ri nuk ia heq këtë cilësi veprave letrare dhe artistike por ama dobëson lidhjen që ekziston midis veprës dhe autorit dhe vë detyrimisht theksin mbi lidhjen e vartësisë së autorit nga urdhrat e një porositësi që do të kërkojë përtej veprës, fitimin e tij të mundshëm.  Një përkufizim i tillë, jemi të mendimit se duhet riparë.

Stavri

Vdekja e autorit

Kolonializëm në shtëpi të vet

U shit Albpetroli.  Siç u shitën shtëpitë në 1992, trojet, fabrikat, uzinat, asetet e ushtrisë, ambjentet spitalore, gjithçka.  Në 28,000 kilometra katrorë që ka Shqipëria, shteti e ka shumë të thjeshtë të bëjë inventarin e aseteve dhe pronave që zotëron, pikërisht sepse nuk i mbetet më asgjë, përveç shkëmbinjve, nëntoka e godinave qeveritare dhe ndonjë park a lulishte, derisa të kalojë ndonjë zjarr tjetër dhe t’i përvëlojë me rrënjë e me degë.

Por Albpetroli nuk duhej të shitej.  Sepse nuk shiten vetëm asetet e kompanisë shtetërore por në të njëjtën kohë, shteti dhe publiku zhvatet nga nëntoka e tij.  Albpetroli si agjencia e vetme shtetërore për burimet hidrokarbure përbënte kontrollin shtetëror mbi këto burime të cilat janë pronë publike.  Por edhe pse në onirologjinë shqiptare, kryeëndrra është pajisja e çdo individi me një pus nafte, na duhet ta pranojmë që është teknikisht e pamundur.  Kësisoj kontrolli shtetëror mbi burimet hidrokarbure përbën jo vetëm një mjet mjaft të mirë të menaxhimit publik të këtyre pasurive por dhe një mjet fitimi më shumë se i ëndërruar, jo vetëm për shtetin tonë (dhe për vemjet që gëlojnë në administratë) por edhe për publikun.  Për të mos harruar se tashmë përcaktimi i prioriteteve gjeopolitike bëhet në raport me kontrollin e pasurive dhe burimeve natyrore dhe një shtet që gëzon një nëntokë si e jona duhet të përcaktojë politikat e tij strategjike me shumë kujdes, se një fat i tillë nuk të jepet që ta shpërdorosh.  Pavarësisht vështirësive teknike për përmirësimin e aseteve, të teknologjisë së shpimit etj, këto faktorë duhet të ishin marrë parasysh para se të shitej tërësia e këtij aseti të pazëvendësueshëm publik.

Po përse u shit Albpetroli?  Fatkeqësisht nuk do të duhet një shkencë e madhe për t’i dhënë përgjigje kësaj pyetjeje.  Po mbetemi te arsyet publike të deklaruara, pa iu futur arsyeve të errëta që mund të rezultojnë dhe spekulative, duke iu referuar një interviste të dhënë nga Zv/Ministri i Ekonomisë në të përditshmen “Shqip”.  Arsyeja e parë që paraqitet është pafuqia e Albpetrolit për të bërë investime të konsiderueshme për nëntokën shqiptare, pasi duhen shuma të mëdha parash që shteti nuk i posedon dot për të kryer investimet.  Dhe në mënyrë të pakuptueshme merr shembuj disa shtete ku pikërisht ekzistojne kompani shtetërore që bashkëpunojnë me kompani private në investimin dhe marrjen përsipër të rreziqeve të shpimit të nëntokës.  Mënyrë e bukur sqarimi.  Së dyti, ai thotë se nuk kemi të bëjmë me shitje të nëntokës, pasi legjislacioni shqiptar e ndalon kategorikisht privatizimin e pasurive minerare.  E vërtetë.  Por edhe kur është e vërtetë, faktet do të flasin ndryshe në të ardhmen.  Sepse aksesi i vetëm drejt nëntokës do të bëhet vetëm nga kompania private që bleu Albpetrolin.  Kësisoj shteti shqiptar do të veprojë jo si zot i tokës së vet, por vetëm si tagrambledhës episodik për të marrë taksat, por nuk do të ketë asnjëherë të drejtë të kontrollojë dhe të përfitojë nga kjo pasuri që është e gjithëve.  Zv/Ministri thotë se nëse Albpetroli do i mbetej në dorë shtetit, ai do të duhej të investonte në kërkimin e burimeve të reja të energjisë dhe kësisoj do të kishte më pak lekë për të investuar në shkolla, rrugë apo spitale.  Ndoshta duhet t’i kujtojmë Zv/Ministrit se rrugët nuk po ndërtohen nga buxheti i shtetit, por nga kreditë marramendëse që po merr shteti shqiptar për t’i ndërtuar ato dhe, për t’i shlyer, merr përsipër të bëjë një akt antikombëtar duke shitur një aset shtetëror që mund të kthehet në një kohë të shkurtër në një përfitim të jashtëzakonshëm publik nëse do të mbetej në duart e publikes dhe jo të privates.

Në planin parimor, arsyet e mënjanimit total të shtetit dhe përse ky largim është “strategjik”, siç thotë Zv/Ministri nuk qëndrojnë.  Por më shqetësues është fakti se shitja e Albpetrolit bëhet për ato burime të cilat janë ende të paeksploruara, ose ndryshe e quajtur zona C.  Cfarë përfaqëson zona C?  Potencialisht të gjithë Shqipërinë.  Nëse nuk është identifikuar ende një fushë ku mund të bëhen shpime, kompania që ka blerë Albpetrolin do të gëzojë një pushtet që nuk e pati dot as shteti: të shpojë kudo, ngado, mjafton të shikojë leverdi.  Dhe kush do të jetë leverdia e publikut përveçse do të rrezikojë një ndotje ambjentale, fitime të munguara, pasi me kockën që i është ofruar shtetit, kompania që zotëron Albpetrolin do t’i ketë shlyer detyrimet ndaj tij, pavarësisht degradimit të vazhdueshëm të pozitës strategjike të Shqipërisë.

Shitja e Albpetrolit mund të jetë gjëja më e shkëlqyer që mund të ketë parë shqiptari këto vitet e demokracisë.  Puna është se arsyet nuk na mbushin mendjen se është vërtetë kështu.  Puna është se nuk ka asgjë strategjike të zhvatësh shtetin për një kothere.  Por nëse përfaqësues të lartë të shtetit mashtrojnë kaq hapur, përse ne mos të spekulojmë?  Përse mos të themi, për shembull, se një zgjidhje do të ishte që Albpetroli të kontrollohej qoftë dhe në minorancë nga shteti, i cili nuk do të merrte pjesë në investim, por si zot në shtëpinë e vet, ofronte atë për të cilën do të kryenin investimet, nëntokën?  Kjo do të ishte zgjidhja më e mirë për të gjithë, për kompaninë që privatizon Albpetrolin (nëse realisht kjo kompani do të investojë) dhe për shtetin, i cili do të ruante kontrollin strategjik dhe, më në fund, do të krijonte premisa të forta për të qenë i pasur.  Por fatkeqësisht, as shtetarët dhe as përfaqësues të Opozitës nuk e kanë parë me këtë sy?  Përse?!  Nëse kjo pyetje mbetet pa përgjigje, gërryet përfundimisht jo vetëm legjitimiteti tashmë i rrënuar i qeverisë por edhe besimi përherë i lëkundshëm për Opozitën.   Një Shqipëri e rrënuar dhe e shitur, në një situatë tejet të vështirë dhe që nuk shqetëson askënd, është ajo që po hyn në 100 vjetorin e Pavarësisë. E bukur Pavarësi…

Stavri

 

Kolonializëm në shtëpi të vet

Macja e zezë (Pjesa e parë)

Për mua, ato kanë qenë llahtari; uroj që të tjerëve t’u duken më pak të tmerrshme e më pak të ndërlikuara se stili barok. Kështu qoftë, që edhe unë të gjejë sadopak arsye për të qetësuar fantazmat e mia…  Uroj, që, të paktën për ju, me një arsye me të shëndoshë, me një logjikë më të qetë dhe pa nervozizëm, siç ndodhi me mua për rrethanat që m’u krijuan, ta trajtoni si diçka krejt të zakonshme e të ndodhur për shkaqe krejt normale.

Që fëmijë kam qenë një natyrë e bindur dhe e brishtë. Kaq shumë binte në sy butësia e zemrës sime, saqë shokët më vinin në lojë. Isha i dhënë, veçanërisht, pas kafshëve, prandaj dhe prindërit ma bënin qejfin e më llastuan me shumë kafshë shtëpiake. Me to kaloja shumicën e kohës, dhe ndihesha aq i lumtur kur i ushqeja dhe i përkëdhelja! Unë rritesha, rritej edhe kjo veçanti e karakterit tim, dhe prej saj mora një nga burimet e mia kryesore të kënaqësisë. Për ju, që e keni provuar dhimbsurinë ndaj qenit besnik, nuk e kam hiç të vështirë t’ua shpjegojë llojin apo thellësinë e asaj kënaqësie të rrallë. Ajo dashuri bujare dhe vetëflijuese, që të godet mu në zemër, ve në provë edhe miqësinë e besnikërinë e njeriut.
Jam martuar herët,dhe sa mirë që njoha tek ime shoqe një gatishmëri të ngjashme me timen. Ajo e vuri re shpejt dobësinë time për kafshët shtëpiake, dhe nuk la rast t’i ikte për të kërkuar ato më të lezetshmet. Kishim zogj, peshk të kuq, një qen të zgjuar, lepuj, një majmun të vogël dhe një mace.

Më vonë, macja jonë u rrit, u bë një kafshë e madhe dhe e bukur; e gjitha e zezë, dhe me një nuhatje mahnitëse. Kur fliste për inteligjencën e saj, gruaja ime, e cila ishte edhe disi supersticioze, kujtonte një pikëpamje të lashtë popullore, sipas së cilës,  të gjitha macet e zeza ishin, thjesht, shtriga të maskuara. Jo se ajo e kishte fort seriozisht këtë ide… E përmenda, pa ndonjë arsye të veçantë, po ja që më erdhi ndërmend tani…
Pluto, kështu quhej macja, ishte kafsha ime e preferuar dhe e kisha shok loje. E ushqeja vetë, dhe ajo më shoqëronte kudo nëpër shtëpi. Mezi e ndaloja të më vinte pas kur dilja në rrugë.

Në këtë mënyrë,miqësia jonë zgjati për shumë vite, gjatë të cilëve, temperamenti dhe karakteri im (më vjen turp ta rrëfej) pësoi një ndryshim rrënjësor për keq. Ditëpasdite, humori im ndryshonte. Me hënë, siç i thonë. U bëra gjaknxehtë, kisha më pak kujdes ndaj ndjenjave të të tjerëve.  Për një kohë të gjatë përdorja një gjuhë të papërmbajtur; madje, përdorja edhe dhunë. Sigurisht, kafshëve të mia iu desh të duronin ndryshimin e karakterit tim. Jo vetëm që i lashë pasdore, por u tregova edhe i ashpër ndaj tyre. Megjithatë, për Pluton kisha goxha merak se mos e keqtrajtoja. Ndërkohë, u tregova i paskrupullt edhe ndaj lepujve, majmunit, por, edhe ndaj qenit, kur ndonjëri më dilte përpara padashje, ose më përkëdhelte. Por, me kalimin e kohës, sëmundja m’u shtua – sëmundje si alkooli! Edhe Pluto, e cila kishte nisur të mplakej, ishte bërë ca grindavece, kishte filluar t’i ndiente edhe ajo efektet e gjendjes sime të keqe shpirtërore.

Një mbrëmje, kur po kthehesha në shtëpi nga një lokal i qytezës, xurxull fare, vërejta që macja më shmangej. E mbërtheva fort. Nga frika se mos e dhunoja, më kafshoi me dhembë dorën. Në çast, më pushtoi një tërbim djalli. Nuk e njoha më veten. Shpirti, dukej se më kishte dalë nga trupi, dhe diç më e fortë se ligësia mizore, e ushqyere dhe nga xhini që kisha pirë, më pushtoi çdo qelizë. Mora nga xhepi i jelekut një biçak, e hapa, rroka nga fyti kafshën e gjorë, dhe me ngadalë, ia nxora njërin sy nga zgavra! Po më vjen turp, digjem, ngjethem, teksa përshkruaj  kete egersi të neveritshme.
Me mëngjesin, m’u rikthye mendja e shëndoshë.  E kisha marrë veten nga xhindosja e natës së shkuar. Ndjeva gjysmëlemeri, e gjysmëpendesë për krimin që kreva; ndonëse ishte veç një ndjesi e dyshimtë, kështu që shpirti më mbeti i paprekur. Sërish e teprova, dhe pak më vonë, i mbyta me verë tërë kujtimet e asaj që bëra.

Ndërkohë, macja, ca ngadalë, po e mori veten. Vërtetë, zgavra e syrit që i mungonte ishte ca e frikshme, por mesa dukej, nuk ndjente më dhimbje. Vinte rrotull shtëpisë, si zakonisht, por, -doemos,- siç pritej, nuk më afrohej aspak. U vrerosa nga shpërfillja e dukshme e asaj krijese që më kishte dashur kaq shumë dikur. Veçse, shpejt, kjo ndjesi ia la vendin irritimit. E, më pas, si ndryshim i mbramë dhe i pakthyeshëm, depërtoi brenda meje shpirti i perversitetit. Filozofia, as që do t’ia dijë për shpirtin. Nuk jam i sigurtë as nëse jeton shpirti im, aq sa jam i sigurtë se perversiteti është një nga impulset më primitive të njeriut- një nga zotësitë dhe ndjesitë më të pandashme, që janë përcaktuese për karakterin e njeriut. E, cili nga ne nuk e ka gjetur veten, me qindra herë, madje, duke bërë ndonjë veprim të ndyrë, të turpshëm, apo qesharak, vetëm për arsye se e dimë që nuk duhet kryer? A nuk kemi, megjithë gjykimin tonë të mirë, një prirje të përjetshme për ta thyer ligjin, thjeshtë, ngaqë e dimë se nuk duhet shkelur? Them, se ky shpirt pervers u bë, përfundimisht, pjesë e qenies sime. Bash, kjo dëshirë e fshehtë e shpirtit tim, thjesht, për të bezdisur të tjerët, për t’i dhunuar, thjesht, për t’u bërë keq, për hir të keqdashjes, më nxiti ta plagosja edhe kafshën e gjorë.
Një mëngjes, ashtu gjakftohtë, siç isha, i lidha maces sime një lak reth qafës dhe e vara në degën e një peme. E vara me lotët që më rridhnin çurg, dhe, me keqardhjen më të hidhët të zemrës; e vara, sepse e dija fare mirë që më kishte dashur, dhe se nuk më kishte dhënë, as edhe një arsye për t’i bërë keq. E vara, sepse e dija që po mëkatoja – një mëkat të tmerrshëm i cili do të përdhoste shpirtin tim të pavdekshëm, dhe Zoti Mëshirëplot nuk do të më falte kurrë…

Mbrëmjen e ditës që kreva këtë mizori, më zgjoi një zjarr i madh. Mbulesa e shtratit tim kishte marrë flakë. E gjithë shtëpia po digjej. Me shumë vështirësi, gruaja ime, shërbëtorja dhe unë, ia mbathëm larg zjarrit të madh. Shkatërrimi qe i plotë. E gjithë pasuria ime për një çast të vetëm, u gllabërua nga flaka, dhe m’u desh të dorëzohesha, të humbisja çdo shpresë.
Po përpiqem të gjej lidhjen shkak-pasojë midis katastrofës dhe ligësisë sime. Jam duke rikujtuar çdo detaj të zinxhirit të gjatë e të ngatërruar të fakteve, dhe  nuk dua të le, as edhe një hallkë të pazbërthyer. Një ditë më pas, shkova tek rrënojat. Të gjitha muret, përveç njërit, ishin rrëzuar. Ky ishte një mur ndarës, jo fort i trashë, i cili ndodhej në mes të shtëpisë, përballë të cilit gjendej koka e krevatit tim. Atje, suvatimi i kishte bërë ballë goxha zjarrit, gjë që e shpjegova me faktin se e ishte bërë së fundmi. Rretherrotull murit u mblodh një turmë e madhe njerëzish, dhe shumë prej tyre po vëzhgonin gjithë vëmendje një pjesë të veçantë të tij. Fjalët “e çuditshme!”, “e veçantë!”, dhe shprehje të tjera të ngjashme, më ngacmuan kureshtjen. U avita dhe pashë, si të gdhendur në një basoreliev, mbi sipërfaqen bardheme, imazhin e një maceje gjigante. Imazhi ishte i qartë dhe, çuditërisht shumë i saktë dhe i vërtetë. Përreth qafës së kafshës ishte lidhur një litar.

Fillimisht, kur u përballa me këtë imazh, ndonëse nuk doja, çudia dhe lebetia ime qenë shumë të mëdha. Por, më pas, i thirra mendjes. Mbaja mend që macen e kisha varur tek një kopsht pranë shtëpisë. Sa ra alarmi i zjarrit, kopshti u mbush me njerëz, kështu që ndonjëri prej tyre mund ta ketë zbritur macen nga pema, dhe ta ketë hedhur në dhomën time, përmes dritares së hapur. Ka shumë mundësi ta kenë bërë, që të më zgjonin nga gjumi. Rënia e mureve të tjerë e kishte ngjeshur viktimën e mizorisë sime brenda suvasë së porsavënë, gëlqerja e së cilës, tok me flakët, dhe me amoniakun e skeletit ia kishin formësuar portretin, ashtu siç e pashë unë.

Ndonëse mirë ishte që të arsyetoja dhe ta qetësoja ndërgjegjen, fakti befasues që iu tregova, më mbeti në mendje. Muaj të tërë nuk ia dola dot të shpëtoja nga fantazma e maces; dhe, gjatë kësaj kohe, më gjalloi në shpirt njëfarë  ndjenjë gjysmake, që i  ngjante pendesës, por jo, jo!- nuk ishte vërtetë e tillë. Arrita gjer në atë pikë, sa ndjeva keqardhje për humbjen e maces. Madje, edhe kur ndodhesha nëpër mejhane të ndyra, ku më ishte bërë zakon, tanimë, të shkoja, hidhja sytë lartë e poshtë për ndonjë kafshë tjetër, por disi të ngjashme në pamje, që të mund të ma zëvendësonte.
Një mbrëmje, i ulur, i drobitur, në një kantinë të fëlliqur, më tërhoqi vëmendjen një objekt i zi, që ndodhej majë një fuçie të madhe plot me xhin, apo rum, që përbënte orendinë parësore të dhomës. Kisha një copë herë me sytë mbërthyer tek ajo fuçi, por ajo çfarë më habiti ishte fakti se si nuk e kisha vënë re më herët. I shkova pranë dhe e preka me dorë. Ishte një mace e zezë, shumë e madhe, po aq e madhe sa Pluto, dhe i ngjante goxha, përveç një detaji. Pluto nuk kishte qime të bardha në asnjë pjesë të trupit, kurse kjo kishte një njollë të madhe të bardhë, një ngjyrë e turbullt, që i mbulonte gati të gjithë pjesën e kraharorit. (Fundi i pjesës së parë)

Edgar Allan Poe (Përktheu nga origjinali Fiona Kopali)

Macja e zezë (Pjesa e parë)

Perandoria e naftës

          Shumëkush mund të hedhi dyshime mbi gravitetin e situatës që po krijohet. Me të drejtë mund të mendohet se ky është një zmadhim artificial dhe fryrje e pabazë e një “minikrize” .

Nuk është kështu!

          Nuk po marrim përsipër të bëjmë analiza të thella e pakësisht të kuptueshme, por  do të mjaftohemi me parashtrimin e një fenomeni që gjithëkush ka pare, por  të pakët janë ata që e kanë vërejtur:

          Brenda një kohe shumë të shkurtër cmimi i naftës pësoi një rritje të paprecedentë, ndërsa sot kemi një cmim mjaft të ulët, tipik i një  krize ekonomike. Ja pra që rritja gati një vjecare e cmimit ishte një spekullim sepse as oferta dhe as kerkesa nuk kishin ndryshuar. Fitimet absurde të kompanive të naftës do të shërbenin (apo shërbejnë) si jastëk në rënien dërrmuese ekonomike.

Kush më mirë se prodhuesit e naftës, të armëve (shih luftën në Irak, Afganistan, Palestine etj.) e të lobeve të tjera që tërheqin fijet e pushtetit në SHBA, do të parashikonte një krizë të mundshme e si rrjedhojë të merrte masa paraprake për tu mbrojtur?

Perandoria e naftës

Cfarë mungon në librat e historisë!

 Më 1887, në Shqipëri kishte tre mijë shkolla. Prej të cilave një mijë e dyqind shkolla publike turke, po aq shkolla private greke, treqind shkolla bullgare, serbe dhe vllahe, shkollë shqipe vetëm një, me drejtor Pandeli Sotirin! Pra, gati çdo gjuhë lejohej të mësohej në “perandorinë tolerante”, përveç njërës: gjuhës shqipe! Dhe historia s‘mbaron me kaq. Katër vite më pas, Pandeli Sotiri vritet, shkolla shqipe mbyllet! Kjo është e vërteta, që ende nuk është shpalosur qartë përpara popullit shqiptar…

Me krijimin e shtetit shqiptar dhe duke vijuar deri në ditët tona, situata në arsim u përmirësua ndjeshëm. Lufta kundër analfabetizmit ishte parësore për shumë e shumë mësues të cilët me përkushtim hodhën themelet e identitetit tonë kombëtar. E megjithatë ajo që vërejmë sot është një mangësi reale e shqiptarëve në të gjithë vendin, në njohjen e historisë së tyre dhe si rrjedhojë një vështirësi në identifikimin e vetvetes si të tillë, pra si shqiptar. Gjuha është mbase i vetmi element i qëndrueshëm i cili i bashkon ata në identitet. Heroi Kombëtar Skënderbeu është një tjetër element i rëndësishëm edhe pse kohët e fundit disa intelektualë metropolitanë kanë hedhur hije dyshimi mbi figurën e tij. Pra vërtetë shumë pak… Nuk do të zgjatemi me gjetjen e arsyeve dhe fajtorëve. Do të ndalemi në një nga pikat më të rëndësishme te kësaj mangësie, për të vazhduar në shkrimet që do të vijojnë me të tjera argumente.
Një faktor themelor në krijimin e ndjenjës së përkatësisë është imazhi historik i një populli. Të gjithë e imagjinojmë Skënderbeun me një përkrenare në kokë dhe të hipur mbi kalë. Këtë imazh na e sjell në mëndje një libër historie, por edhe një film, një teatër apo monumentet e Heroit Kombëtar në sheshet e cdo qyteti. Por kjo nuk është e mjaftueshme për të krijuar një përfytyrim historik të plotë, te Shqiptarit ndër shekuj. Psh: Francezet,  kanë një ide të qartë mbi paraqitjen e një Francezi në kohën e perandorisë së Napoleonit, apo edhe më parë gjatë mbretërisë së Luigjit të XIV e kështu me rradhë. Të njëjtën gjë mund ta themi me siguri të plotë edhe për popuj të tjerë si Italianët Grekët etj. Po ne Shqiptarët, a i përfytyrojmë dot gjyshërit e stërgjyshërve tanë dhe nëse po, a jemi të sigurtë mbi saktësinë e këtij imazhi? Pikërisht këtu qëndron një nga shumë mangësitë e librave të historisë.
Në literaturën e huaj hasim shpesh në përshkrimin e veshjeve të mrekullueshme shqiptare dhe paraqitjen e jashtme të luftëtarëve (të gjithë burrat e Shqipërisë ishin luftëtarë me nam).
Në radhë të parë fustanella. Të gjithë kemi krijuar bindjen se fustanella është një veshje e Toskërisë dhe që nuk përdorej në Gegni! Asgjë më pak e vërtetë se kjo! Mjafton të shohim Pikturat e shekullit të XVIII dhe XIX të autorëvë Francezë dhe Anglezë ku do të shohim një përdorim të gjerë të fustanellës nga fisnikët Gegë. Po kështu edhe në fotot bardhë e zi të Marubit shek. XIX dhe XX, të cilat po i ilustrojmë me shembuj në linkun në fund të artikullit. Në këtë rast madje nuk mund të flitet as për mangësi por për krijimin e një imazhi të gabuar historik të një populli.
Së dyti paraqitja e jashtme e luftëtarit Shqiptar e cila mungon plotësisht në librat e historisë dhe që është më befasuesja. Luftëtari mbante të rruajtur pjesën e përparme të kokës (pra pjesen frontale) dhe pjesët anësore duke lënë flokë të gjata mbrapa. Ngjashmëri deri diku me një samuraj Japonez. Mbante rigorozisht një jatagan të një forme karakteristike vetëm për Shqiptarët dhe armë të tjera si mushqeta dhe pisqolla edhe këto të identifikueshme si prodhim dhe përdorim ekskluziv i trevave Shqiptare. Disa ilustrime në linkun e mëposhtëm: Arbëror

 

Onufri

 

 

 

 

 

Cfarë mungon në librat e historisë!

Përse Opozita duhet të vazhdojë bojkotin e Kuvendit

Përtej mendimit që mund të kemi për opozitën dhe aleancat e reja që po formohen dhe që kanë si pikë lidhjeje dëshirën për të zbuluar peshën reale të manipulimit në këto zgjedhje, përtej paragjykimeve që mund të ushqejmë kundër liderëve, përtej sherrnajave të brendshme perpetuale në partinë kryesore të opozitës, jemi të mendimit se ky veprim politik është jo vetëm i menduar mirë, po në saj të një këmbënguljeje të cuditshme mund të japë dhe frytet e tij shumë shpejt. Një gjë e tillë, vlen të theksohet, tregon se me pak përpjekje dhe dëshirë për të bërë që një ide të triumfojë, natyrisht nëse një ide e tillë është  drejtë dhe e përligjur. Ne mendojmë që është.
Arsyet janë të shumta sic thamë, po janë të lidhura me njëra tjetrën dhe tregojnë mjaft qartë se shtet ligjor dhe demokratik në Shqipëri nuk ka. Në këtë kontekst, shtrohet cështja: si bëhet për të mbrojtur të drejtën bazë të cdo demokracie, për më tepër kur janë dhënë provat e pakundërshtueshme se votimet kanë qënë së paku të cenuara? Kryeministri nëpërmjet një ironie që vetëm ai e ka sekretin, dha një rrugëzgjidhje: rrokja e armëve. Askush nuk është aq i cmendur sa të mendoj se kjo do të ishte një zgjidhje. Po Kryeministri e tha këtë për t’i bërë eko Historisë 12, sipas së cilës viti 1997 ishte rebelim komunist dhe se me këtë rrugë që po ndjek opozita po shkohet sërish drejt atij përfundimi. Mirëpo Kryeministri mbase ngatërron shkakun me pasojën ose e bën me qëllim. Megjithatë, nuk do të hymë në retorikën e krijuar prej tij, pasi do të futeshim në vorbullën e retorikës boshe.
Ajo që duhet nënvizuar është së pari nevoja për vendosjen e standardave në zhvillimin e zgjedhjeve dhe numërimin e votave. Provat janë bindëse dhe tregojnë qartë se ky standard nuk është arritur. Për shumë arsye që kanë të bëjnë me joshjen e komisionerëve nëpërmjet premtimit për përfitime financiare, nëpërmjet intimidimit dhe mjeteve të tjera që lidhen më tepër me kushtet që ndodhet Shqipëria të cilat flasin për varfëri dhe mungesë të vetëdijes demokratike që kemi, si pasojë e prapambetjes 40 vjecare dhe mungesës nga ana e politikanëve të tranzicionit të përpjekjeve për të rrënjosur një kulturë të  tillë. Dhe sulltanët e politikës luajnë paturpësisht me këtë faktor në dëm standardit dhe në përfitimin e tyre. Arsye të tjera kanë të bëjnë me sistemin e ruajtjes së hajdutit nga hajduti, sic është përkufizuar në media. Një sistem partiak i strukturave të zgjedhjeve po rezulton fatal për demokracinë dhe hapja e kutive nuk do të nxjerrë vetëm vjedhjet e mëdha të bëra nga partia në pushtet por edhe rritje artificiale të votave për partinë më të madhe të opozitës. Këto arsye i kemi përmendur dhe në artikuj të tjerë dhe tashmë nuk ia vlen të zgjatemi më tej.
Një pikë tjetër shumë delikate dhe që përbën në thelb arbitraritetin e shtetit kundër individëve dhe demokracisë është mungesa e shtetit të së drejtës në Shqipëri. Një vrojtim i tillë nuk është pa baza, përkundrazi po vërtetohet ditë pas dite nga veprimtaria tërësisht abuzive e autoritetit gjyqësor. Shembuj mund të jenë të jetës së përditshme. Po dy do të na tërheqin vëmendjen. Do të bëjmë një shtjellim të dy vendimeve që përbëjnë kuintensencën e idesë sonë për të dalë më pas në një përfundim. Së pari vendimi i Gjykatës së Lartë në cështjen kundër ish ministrit të Mbrojtjes aktualisht Ministër i Mjedisit. Gjykata e Lartë arsyetoi se për shkak të rizgjedhjes së tij si deputet i Kuvendit ai ka fituar imunitetin dhe në mënyrë të menjëhershme ai nuk është më objekt i ndjekjes penale. Por në fakt, ndjekja penale kundër tij kishte mbaruar, pasi Prokuroria e kishte mbaruar hetimin dhe kësisoj ajo dosjen ia kishte kaluar Gjykatës për shqyrtim. Që nga ky moment, nuk flasim më për ndjekje penale por për fazë gjykimi. Rrjedhimisht dhe imuniteti nuk diskutohet më pasi ai e mbron deputetin kundër hetimit penal dhe jo gjykimit. Si pasojë, vendimi i Gjykatës së Lartë është thelbësisht antikushtetues dhe kuptohet, kur Gjykata më e lartë e vendit jep vendime të tilla domethënë se ka patur presione të jashtme që deformojnë punën e saj.
Vendimi tjetër është ai i Kolegjit Zgjedhor i cili interpretoi gabimisht Kodin Zgjedhor duke lënë kutitë e mbyllura dhe kësisoj duke bërë që vullneti i sovranit të shprehet vetëm pjesërisht. Mos të lëmë në harresë dhe interpretimet e gabuara të Kodit Zgjedhor nga ana e KQZ, sipas të cilit pika 6 e nenit 116 interpretohet sikur KZAZ-ja të ketë kompetencë të ndalojë numërimin dhe të shpallë kutinë të pavlefshme, në një kohë që bëhet fjalë vetëm për konstatim parregullsie (shih artikullin “Koherenca e munguar e OSBE-së”).
Në këto kushte kur gjykata e larta të vendit japin vendime nën presion të dukshëm politik, jemi legjitimisht në të drejtën tonë të mendojmë se kjo padrejtësi do të prekë dhe individët herët a vonë. Për të mos përmendur faktin shumë të rëndësishëm se me këto mbyllje dyersh arbitrare, mbeten shtegje shumë të ngushta për të kërkuar të drejtën. Një nga këto është dhe metoda agresive e bojkotit të Kuvendit si një mënyrë për të ndërgjegjësuar njerëzit mbi drejtimin që po merr drejtësia shqiptare. Dhe një rrugë e dy punë, për skeptikët ndaj opozitës, duhet thënë se një gjë e tillë krijon një detyrim për opozitën aktuale që në rast se ndonjë ditë do të gëzojë të mirat e pushtetit duhet të ketë parasysh dhe përgjegjësitë dhe detyrimet që rrjedhin prej tij dhe një nga të parat ëshët mosprekja për cfarëdolloj arsye e votës, pasi do të rrezikojnë të njohin të njëjtën situatë që po njeh qeveria aktuale në lidhje me bojkotin e opozitës.

 

                                                                                                              Stavri

Përse Opozita duhet të vazhdojë bojkotin e Kuvendit

Ali Dixhitalbi dhe 40 antenat

Rregullat e lojës janë pak dhe të thjeshtë, madje një RREGULL të vetëm ka: “Po nuk vodhe do të të vjedhin”.

Të gjitha këto mendime dhe zbulimi i “Amerikës” time e kanë zanafillën te vjedhja që bën Digitalbi. Te mashtrimi, te përdhosja e klientit, te monopoli që tashmë ka krijuar dhe që i jep një arrogancë fisnike prej të pushtetshmi kësaj kompanie prestigjoze. Sfidoj cilindo që ka një problem me sinjalin satelitor, të gjejë një portë të hapur apo një shërbim minimal. Klienti është i detyruar të paguaj çdo muaj për të parë dhe nëse nuk shikon dot, atëhere duhet të presë. As mos e provo të kërkosh të drejtën tënde pranë zyrave të Digitalbit sepse të duhet mik që të lësh takim me drejtorin, ashtu sikurse ndodh me çdo zyrtar tjetër privat apo shtetëror. Nëse nuk njeh, nëse nuk je i pushtetshëm, do të shkelesh me këmbë dhe këtë mund t’ia kursesh fare mirë vetes duke pritur në heshtje, përballë televizorit memec me ekran blu. Se mos të shkon mendja të ankohesh te Fiksi?! Është e tepërt t’ju kujtoj fenomenin e monopolit. Po gënjeshtra? Mos harrojmë gënjeshtrën që është medalja e babëzisë në gjoksin e kusarit. “Tregoi klientit sesi ke blerë të drejtat televizive për X vjet, s’do e kuptojë kurrë që negociatat me UEFA-n behen çdo vit”. “Reklamo kanale të reja se klienti s’ka ku përplas kokën kur të zbulojë gënjeshtrën”.
 Dhe atëhere me vjen sërisht inat me symbyllësinë time. Si nuk e kisha kuptuar më parë që po nuk vodhe të vjedhin! Dhe kështu po mendoj t’i dedikohem piraterisë. Të vjedh unë i pari se kështu bëjnë të gjithë. Madje po të tregosh shkathtësi dhe pangopësi në të qënurit i pari nuk do të ndëshkohesh asnjëherë. Nuk po them gjepura, mund t’jua ilustroj me shembuj që kështu ndodh rëndom dhe që kryeministri nuk i ndëshkon ata që tregojnë zotësi.
 Do kohë më parë një i fortë duke hyrë në kryeministri goditi një grua të verbër. Besoj të gjithë e mbani mend! Ajo sëbashku me dhjetra të verbër të tjerë që protestonin, i kishte zënë rrugën biznesmenit. Me një të rënë të dorës rruga iu hap biznesmenit (anonim për ne) dhe jo vetëm atij por edhe biznesit të tij, që s’e kuptoj sesi mund t’i hapet në kryeministri! A mos vallë e ndëshkoi ligji këtë ndjekës të RREGULLIT?

 Pak kohë më vonë u rrah në mes të bllokut gazetari Mero Baze. Dini gjë kush u ndëshkua për këtë?!

 Rruga Durrës-Kukës ka zbrazur buxhetin e shtetit, e ka çuar borxhin e brendshëm në 100% dhe unë nuk di të ketë ndonjë përgjegjës për këtë mrekulli të kusarisë.
 Të më falni që nuk ju përmenda sesi, edhe për një tragjedi të rëndë me dhjetra viktima, në hyrje të kryeqytetit, s’ka për të patur kurrë ndëshkime. E kemi pranuar të gjithë në heshtje një fat të tillë, madje kemi filluar edhe ta harrojmë tashmë.

 Një deputet u vra një vit më parë dhe policia ka shumë pista hetimi por asnjë të dyshuar…

Po të jesh i shkathët, i fortë, kusar dhe i pushtetshëm në atdheun tonë të vogël, je edhe i virtytshëm, në dëm të të qenurit i ndershëm, bujar, solidar, karakteristika këto të të pavirtytshmit. Kaq gjë e ka kuptuar edhe Digitalbi, Vizioni, Topi (jo ai i presidencës), Klani etj…  E kanë kuptuar të gjithë deri tek qytetari më i thjeshtë…
Dhe një pyetje të fundit i bëra vetes para se të kuptoja të vërtetën. Po votat a janë vjedhur? Që të quhesh i virtytshëm, që të mos ndëshkohesh, duhet të jesh i zoti në vjedhje dhe jo si lugati që përfundon pas hekurave.  Dhe atëhere t’i harrojmë kutitë sepse nuk kanë për t’u hapur kurrë. RREGULLI i lojës është një dhe i vetëm.

 

 Ps. Ne shqiptarët jemi popull i gjallë, energjik që i përshtatet më së miri çdo rrethane dhe çdo sistemi. Në çdo kohë i kemi luftuar ndryshimet dhe kemi qenë të fundit që kemi ndryshuar. Por pasi ndryshimi ka ndodhur kemi qenë gjithmonë të parët, më të dedikuarit, më të rreptët dhe më të paepurit duke shkëlqyer kudo. Të fundit që ramë nën pushtimin Osman, nxorrëm pashallarët më gjakatar, sunduam popuj anembanë perandorisë dhe i dhamë plot pashallarë Portës së Lartë. Të fundit që fituam pavarësinë por më të pangopurit, me dhjetra qeveri të ndryshuara në pak vite. Të fundit që krijuam mbretëri por me mbret për kokë të mbretit, që fal majtas e djathtas toka nga Shqipëria e cila ka plot të tilla. Të fundit komunista në evropë por me diktaturën e proletariatit që konsiderohet si më e hekurta. Të fundit në kapitalizëm, por kusarët më të denjë që njeh sistemi.

                                                                                                                                                                  Onufri

Ali Dixhitalbi dhe 40 antenat